Menu

Future: Fast Forward - Interview met Hans Bos

In een wereld die continu verandert, en waarin we steeds meer organisaties steeds mooiere innovaties zien realiseren, is het soms nuttig om een vooruitblik naar de toekomst te doen. In een serie interviews sprak Motion10 met een aantal visionairs op het gebied van data en innovatie, met als rode draad één centrale vraag: hoe ziet het werken en leven in organisaties er over tien jaar uit?

Hans Bos is National Technology Officer bij Microsoft, en in die rol verantwoordelijk voor de visie en strategie op het gebied van technologie voor Microsoft Nederland. Hans ziet zijn rol als een soort ambassadeursfunctie voor Microsoft en haar technologie binnen overheid en bedrijfsleven. Hiervoor was Hans verantwoordelijk voor de Platform-strategie van Microsoft, en heeft hij in sales en marketing rollen bij Oracle gewerkt.

Ik sprak met Hans over de belangrijkste technologische trends voor de komende jaren, en wat die trends betekenen voor de manier waarop organisaties in de toekomst waarde zullen toevoegen. Hans benoemde een verschuiving in de ICT-sector, en breder in het bedrijfsleven: van beveiliging, naar vertrouwen, naar ethisch verantwoord handelen.

Waarde toevoegen met data

We waren benieuwd hoe Hans kijkt naar de manier waarop organisaties in 2028 waarde zullen toevoegen met behulp van data.

“Bij het verzamelen en gebruiken van ‘data’ moeten we ons telkens afvragen hoe dit ten dienste staat van diegene die de ‘data’ heeft aangeleverd. Dan kan ‘data’ haar maximale waarde genereren en behouden.”

“In 2028 is data belangrijk, net zoals nu. De juiste data, op het juiste moment, in de goede context, biedt veel nieuwe mogelijkheden om waarde te creëren. Een product of dienst kan beter dan ooit aansluiten op persoonlijke wensen en behoeften. We zijn altijd al bezig om diensten en producten steeds meer te personaliseren. Om duurzaam data te mogen blijven gebruiken, is het belangrijk dat de persoon of organisatie over wie de data gaat, inzicht en controle houdt over zijn of haar data.”

Het bestaansrecht van bedrijven in 2028

“Er verandert op het moment heel snel heel veel. Ik hoor soms: ‘Grote bedrijven zijn gedoemd te verdwijnen’. Daar geloof ik niet in, als je als organisatie maar je doel niet uit het oog verliest. Een bedrijf of organisatie kan mensen met een gemeenschappelijk doel of belang verenigen en deze zo meer slagkracht geven. De optelsom van de individuele delen wordt groter. Dat blijft het bestaansrecht van bedrijven, ook over tien jaar. Ik denk wel dat de aandacht meer komt te liggen bij de waarde voor de klant, en minder bij dividend en rendement voor aandeelhouders.

Het aantal ZZP’ers zal wel blijven groeien, en deze zullen zich vaker verenigen voor projecten, gezamenlijk belang etc. Ook om de slagkracht te vergroten. En ook hierin komen maatschappelijke doelen meer dan ooit naar boven. Publieke, private en academische experts, ook onafhankelijk van organisatie, werken makkelijker samen aan maatschappelijke problemen.

Bedrijfsmodellen zullen meer rekening houden met de context van hun product of dienst in de markt. Circulaire economie, duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord en dergelijke thema’s spelen dan een grotere rol. Dit dan weer versterkt door data.

Je ziet steeds meer discussie over de balans tussen de waarde van geld en de waarde van kwaliteit van leven. Kijk bijvoorbeeld eens naar AKZO Nobel en hoe zij hun jaarverslag hebben veranderd, met de toevoeging van MVO cijfers. Over tien jaar zie je veel vaker dat bestaansrecht van een bedrijf meer is dan alleen de financiële opbrengsten.”

 

De maatschappelijke impact in IT en security

“Die aandacht voor de maatschappelijke impact komt ook naar voren bij ‘Security’-vraagstukken. De klassieke discussie gaat over technische beveiliging. Wat je ook ziet in de markt: de technische ‘baseline’ qua beveiliging trekken we met zijn allen omhoog. Dat was natuurlijk een belangrijke eerste stap.

Maar daarnaast – en dat is stap twee – moeten we veel praten over ‘vertrouwen’ en mensen. Dat je bijvoorbeeld transparant bent als organisatie, dat je de gebruikers informeert en helpt om beveiliging ook echt toe te passen in de praktijk. De derde stap: of jouw organisatie wel ‘ethisch’ is.

We bewegen van technische beveiliging naar menselijk vertrouwen, naar maatschappelijke ethiek.

Die trend zie je ook breder bij bedrijven, ethiek speelt natuurlijk niet alleen qua beveiliging.”

Deze verschuiving is er één die wij ook identificeren in de markt, en maatschappelijke impact en verantwoordelijkheid lijken steeds hoger op de agenda te staan als we de maatschappelijke discussie volgen. Wat verklaart deze verandering in de manier waarop organisaties kijken naar hun bedrijfsvoering?

Volwassenheid en transparantie

Hans denkt dat de verandering in ieder geval in de IT-sector te maken heeft met het gegeven dat de markt volwassen wordt.

“De ICT is nog een jonge sector, en is dan uiteraard veelal inhoudelijk en technisch gericht. Maar we zijn ons nu in Nederland al zo’n 30 jaar aan het ontwikkelen in deze sector. Omdat ICT volwassen wordt, en doordat de maatschappij breder en dieper gedigitaliseerd wordt, wordt de sector ook steeds toegankelijker een aanspreekbaar. Daardoor gaan mensen met een niet-technische achtergrond er natuurlijk ook wat van vinden.

Dat speelt ook in Nederland: we hebben in Tilburg, Rotterdam, Groningen, en bijvoorbeeld Amsterdam allemaal universiteiten met allerlei achtergronden: recht, ethiek, enzovoorts. Daarmee voeren we als sector bijvoorbeeld die discussies. Dat alles heeft zijn impact op hoe je als organisatie in de wereld staat. En als sector.”

Eigenaarschap van data

“Eén van de thema’s waar je bij ethisch verantwoord ondernemen en IT aan denkt, is eigenaarschap van data. Eigenaarschap is een diffuus en complex begrip, waar we de komende jaren nog veel over moeten discussiëren. Vanuit wetgeving wordt bijvoorbeeld met de GDPR [General Data Protection Regulation, red.] een goede poging gedaan om het recht op je eigen data te beschermen. Maar ik zie dat meer als een startschot dan als een eindpunt.

Microsoft is er heel zwart-wit in: wat je deelt via onze online diensten, blijft eigendom van jouzelf. Jij hebt rechten over die data. Maar er komt een volgende stap. Stel, je gaat Machine Learning gebruiken. Dan creëer je nieuwe data in de cloud. Dan wordt het al ingewikkelder. Stel, je gebruikt een algoritme van een derde partij. Zijn er afspraken over wie rechten heeft over de nieuwe data?

Op zich komen we wel uit die discussie, en als we in de richting van Microsoft blijven: jij blijft eigenaar van je data. Wat is die data dan waard? Mag ik jou een aanbieding doen op basis van data over het gebruik van jouw lease-auto? Hoe bepaal ik de waarde van het mogen doen van een aanbieding? En wie krijgt die waarde uitgekeerd, de lease-maatschappij, autofabrikant of jijzelf?  Nu krijgt het individu over wie de data gaat, vaak relatief nog te weinig waarde terug.”

De waarde van data en wie er de beschikking over moet hebben

“Het CPB had een mooie dialoog met een Chief Economist bij Microsoft over het kwantificeren van de waarde van persoonlijke data. Wat als ik jou die waarde kan laten zien? Ga je dan nog akkoord met bijvoorbeeld een gratis online-dienst in ruil voor je persoonlijke data? Misschien kunnen we dan het model ooit nog gaan omdraaien: dan krijgt niet meer degene die de data aggregeert het geld, maar degene die de data creëert.”

Je identiteit zelf managen

Hans zinspeelt daarmee op de ultieme variant van permission based marketing die sommigen voorstellen. Het idee hierbij is dat een potentiële koper zelf bepaalt wie welke informatie over hem in mag zien, welke (marketing)boodschappen hij wel of niet aangeboden wil krijgen en zelfs tegen welke vergoeding.

In het kort

“De Blockchain is wel één van de belangrijkste technologische trends die ik zie voor de komende tien jaar”

Hans: “Een blockchain zou één van de infrastructuren kunnen zijn om dat mee te doen. Het is niet de enige manier: binnen Microsoft hebben we ooit het Microsoft Identity Metasystem bedacht. Craig Mundy heeft tijdens een World Economic Forum congres enkele jaren geleden voorgesteld om dit wereldwijd op te pakken. Ik zou dan kunnen bepalen dat het bijvoorbeeld vijf cent kost om mijn leeftijd en allergie-gegevens te gebruiken voor commerciële doelstellingen. Maar ook dat diezelfde combinatie van data gratis te gebruiken is voor medisch onderzoek.”

Blockchain, Machine Learning en Quantum Computing

“De Blockchain is wel één van de belangrijkste technologische trends die ik zie voor de komende tien jaar. Als infrastructuur, als fenomeen gaan die gedistribueerde technologie en de bijbehorende denkwijze erg disruptief zijn.

Een andere belangrijke trend is Quantum Computing. Daar verwacht ik heel veel van. En dan met name complementair; het gaat niet alles vervangen. Het wordt complementair aan biocomputing, en het ‘gewone’ cloud computing wat we nu hebben. Microsoft verwacht bijvoorbeeld dat Quantum Computing, vooral samen met Machine Learning, veel kan gaan betekenen voor grote maatschappelijke problemen; ‘personalized medicine’, verbeterde accu technologie, betere klimaat voorspellingen etc.”

Quantum Computing uitgelegd

“Maar het gaat in algemenere zin sowieso ook heel veel toevoegen in termen van data-analyse. Dat kan ik met de cloud nu al wel op grote schaal parallel doen, maar met Quantum technologie zou mijn algoritme instant over petabytes aan data heen kunnen gaan. En dan vrijwel direct het meest correcte antwoord kunnen presenteren. Dat gaat een gigantische impact hebben. Dat je letterlijk binnen seconden, of minuten een antwoord krijgt op het soort vragen die tot nu toe onrealistisch waren om überhaupt te stellen.

Eén van de kanttekeningen daarbij is: encryptie-algoritmes op basis van bijvoorbeeld ‘factoring’ zijn sterk omdat ze gebaseerd zijn op een complexe berekening met priemgetallen. Maar die vormen van encryptie zijn relatief gemakkelijk te breken met Quantum Computing algoritmes. Daarom moeten we nu al zo snel mogelijk aan de slag met zogeheten ‘Post Quantum Encryptie’ oplossingen.

Daarom geven diverse organisaties op het gebied van beveiliging nu al het advies om rekening te houden met Quantum Computing.

De derde belangrijke trend die ik zie is alles wat te maken heeft met de verzamelnaam Machine Learning: Big Data, Data analytics, Artificial Intelligence, Bots, Autonomous Vehicles, enzovoorts.

Vooral de ruimte die we nu zien achter ‘unsupervised learning’ belooft veel. Tot nu toe zijn de bekendste voorbeelden vormen van gerichte Artificial Intelligence of gerichte learning. Een systeem dat heel goed is in Go, kan niks met schaken. En een systeem dat goed is met schaken, kan niks met medische adviezen. Het zijn tot nu toe niches die geadresseerd worden met AI.

We hebben ons als industrie verenigd in onder meer het Open AI platform. Zo kunnen we als industrie op een verantwoorde wijze richting ook een generiek Artificial Intelligence gaan werken. We voorzien dat we daarnaartoe op weg zijn. En dat komt met veel mogelijkheden maar ook met veel risico’s. En dat moet dan ook maatschappelijk verantwoord gebeuren.”

Samenwerken met de machine als onderdeel van het team

We vroegen Hans wat deze ontwikkelingen allemaal zullen betekenen voor de manier waarop we zullen samenwerken en leiderschap in de organisaties van de toekomst.

“Het persoonlijk netwerk is het belangrijkste. Maar in 2028 is ons netwerk groter en dynamischer. Zeker niet alleen ‘ik en mijn collega’s’ maar veel meer ‘ik plus de externe expert, collega’s, klanten, en partners, en de Artificial Intelligence (AI)’. Je netwerk wordt organisatie-overstijgend en wordt ook aangevuld door ‘de machine’. Bij Microsoft hebben we als strategische visie op dat gebied: de machine vervangt de mens niet, maar versterkt en vult de mens aan. De AI wordt een gesprekspartner in je netwerk.

Je ziet dat in onze future vision video’s ook: gesprekken tussen mensen die er dan opeens een digital agent bij trekken. De digitale assistent helpt je dan bijvoorbeeld informatie te vinden of om een afspraak te maken.”

Leiderschap niet meer gebaseerd op opleiding

“Leiderschap zal in 2028 nog minder te maken hebben met hiërarchie en met directief zijn, en nog meer dan nu gebaseerd zijn op visie en kunnen inspireren. Historisch gezien is het een mooie ontwikkeling: vroeger had je leiderschap op basis van je familie en geboorte, toen leiderschap vanwege financieel vermogen, of ‘recht’ op leiderschap vanwege een opleiding.

Nu al is er leiderschap vooral vanwege het vermogen om anderen te verbinden en inspireren. Je helpt anderen verder te komen, in creativiteit, in verbinden. En dat heeft veel potentieel, maar je ziet bijvoorbeeld in de politiek ook dat daar een risico aan verbonden zit: je moet geen populistisch leider willen worden.”

STEM verbinden aan een maatschappelijk doel

Het meest succesvol tussen nu en 2028, zullen de mensen, de organisaties en de opleidingen zijn die de verbinding kunnen maken tussen de basis in STEM [Science, Technology, Engineering & Math, red.], en het vervolgens digitaal creatief zijn, en digitaal ondernemen. Daarom is het misschien eigenlijk ook beter als STEAM, met de ‘A’ voor Arts – creativiteit.

Er ligt nu nog soms een nadruk op de techniek; het coderen bijvoorbeeld. Maar het doel is niet dat mensen leren coderen, dat ze bij wijze van spreken afstuderen in de programmeertaal C#. Hoewel dat ook heel goed is, maar het gaat erom dat we de digitale technologie leren begrijpen en er creatief mee kunnen zijn. Dat we snappen wat er met technologie mogelijk is, en dat we dan nieuwsgierig worden over wat er dan nog meer mee kan.

Dat is een risico: als het ‘continu leren’ achterblijft, krijgen we veel verschil en afstand tussen mensen en praktijk. Mensen die mee kunnen en mensen die niet meer kunnen volgen.

We hebben als Nederland een bijzonder goed startpunt in termen van digitale technologie, beschikbare infrastructuur en innovatie. We moeten wel blijven nadenken en investeren in hoe we iedereen daarin mee krijgen.”

De verschuiving in de werkgelegenheid

“Het curriculum moet mee met de tijd. Historisch gezien zit de werkloosheid altijd wel ergens rond de 6%. In de bandbreedte van 4 tot 8%. Ik denk dat het niet het juiste beeld is dat er veel banen gaan verdwijnen door automatisering. Ik denk dat het juiste beeld een verandering van rollen en een verschuiving van taken is.

Een “wekker” was vroeger iemand die fysiek door de straten liep, met een lange stok, om op ramen te tikken. Nu is het een ‘ding’ of zelfs een ‘app’ op je telefoon. Banen veranderen, rollen veranderen. Bedrijven hebben geen ‘stalmeester’ meer, geen ‘Chief Electricity Officer’. Toch is er ook nu een arbeidsmarkt, en zijn er vele nieuwe rollen en taken voor mensen.

Automatisering, kunstmatige intelligentie en een digitale economie creëren ook nieuwe rollen en taken. En ook hier moeten we alert zijn dat die nieuwe arbeidsmarkt, die nieuwe rollen, zo inclusief mogelijk zijn. Het WRR zag dat bijvoorbeeld in haar rapport ‘De Robot de Baas’: bij een verschuiving naar een meer digitale economie, moeten we alert zijn op vooral de middenklasse. Dat is een verantwoordelijkheid waar we ook als ICT sector over na denken.”

Actief inzetten voor maatschappelijk verantwoord ondernemen

“In de toekomst verwacht ik dus zeker meer Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen te zien. Dat bouwt voort op die verschuiving van veiligheid, naar vertrouwen en ethiek waar we het eerder over hadden. Omdat de technische digitale infrastructuur er als basis inmiddels altijd wel is, gaan we op een hoger niveau discussiëren. En wordt maatschappelijke impact dan ook steeds belangrijker.

Daarbij heeft data het in zich om ontzettend veel positieve impact te hebben. Maar ook dat het makkelijk te kwader trouw ingezet kan worden.

We kunnen niet zomaar aannemen dat digitale innovatie altijd een positieve impact heeft op de maatschappij. Dat gaat niet vanzelf. We moeten daar samen met elkaar aan werken.